‘Wie zijn eigen weg gaat, moet zich vaak getroosten, alleen te gaan’ | Boekrecensie

Fleur de Beaufort

Sam van Houten belichaamde het spanningsveld binnen het negentiende-eeuwse liberalisme tussen staatsingrijpen en individuele vrijheid. Ooit pleitbezorger van het “kinderwetje” van 1874 en criticus van Thorbeckes passieve staatsleer, ontwikkelde hij zich later tot tegenstander van verdere sociale wetgeving. Zijn individualistische karakter en behoefte aan onafhankelijkheid dreven hem vaak in conflict met geestverwanten, waaronder sociaal-liberalen als Goeman Borgesius en Kerdijk. Van Houtens opstelling in het kiesrechtdossier getuigt van pragmatisch conservatisme vermomd als rationaliteit: hij beoogde beperking, maar bevorderde juist uitbreiding. Zijn politieke loopbaan weerspiegelt de overgang van idealistisch naar defensief liberalisme, waarin vrijheid boven gelijkheid bleef staan.