Wat is een grondrecht?

Ingrid Leijten

Grondrechten vormen een essentieel maar dynamisch onderdeel van de democratische rechtsstaat. Ze zijn historisch gegroeid van de Magna Carta tot de Grondwet van 1983 en internationale verdragen, en functioneren als begrenzing van staatsmacht én als garantie voor een menswaardig bestaan. Het klassieke onderscheid tussen negatieve vrijheidsrechten en positieve sociale rechten blijkt in de praktijk minder scherp: beide vragen soms om actief overheidsoptreden of juist terughoudendheid. Grondrechten zijn zelden absoluut en kunnen onder strikte voorwaarden worden beperkt. Hun werking is contextafhankelijk en vraagt voortdurende afweging door zowel politiek als rechterlijke macht, waarbij legitimatie en proportionaliteit centraal staan.