Liberalisme met een snufje Weber

Marcel Wissenburg

Liberaal denken lijdt onder hardnekkige misverstanden: over laissez-faire economie, de oorsprong van de links-rechtsindeling, het onderscheid tussen positieve en negatieve vrijheid, en de verwarring tussen Weberiaanse ethiek en deontologie of consequentialisme. Het ontmaskeren van die misverstanden blijft een sisyfusarbeid, want kritische geluiden worden zelden gehoord. Dat heeft te maken met een spanning die Weber beschreef tussen doelrationaliteit — efficiënt middelen inzetten voor vaststaande doelen — en waarderationaliteit, het bevragen van die doelen zelf. Het Nederlandse liberalisme vervalt steeds meer in pragmatisch, doelrationeel denken, waarbij partijwetenschappelijke bureaus dreigen te verworden tot legitimatiemachines voor vaststaand beleid. De kernwaarde van liberalisme is echter precies het tegenovergestelde: onafhankelijk en kritisch doorvragen, taboes bevechten, en de grondslagen van politiek handelen blijven heroverwegen.