Is een vaccinatieplicht te rechtvaardigen in een liberale democratie?

Marcel Verweij en Roland Pierik

De geschiedenis van vaccinatieplicht in Nederland toont een geleidelijke verschuiving van wettelijke dwang naar vrijwillige deelname, terwijl discussies over individuele vrijheid en collectieve verantwoordelijkheid blijven voortduren. Vanuit het schadebeginsel van John Stuart Mill kan vaccinatiedwang gerechtvaardigd zijn wanneer weigering schade toebrengt aan anderen, bijvoorbeeld door het ondermijnen van groepsimmuniteit. Toch moet elke inbreuk op vrijheid proportioneel zijn, afhankelijk van de ernst van de ziekte, effectiviteit van vaccins en maatschappelijke context. Drang of dwang is alleen te rechtvaardigen bij grote volksgezondheidsrisico’s, zoals pandemieën, of bij dalende vaccinatiegraad onder kinderen. Uiteindelijk vereist dit politieke besluitvorming met ethische en juridische afweging.