Het einde van de liberale dominantie in Europa

Frans Willem Lantink

Het einde van de Eerste Wereldoorlog markeerde geen helder keerpunt, maar een periode van ideologische en politieke ontwrichting. De chaos van 1918–1920 leidde tot nieuwe nationalistische spanningen, revoluties en de desintegratie van oude rijken. Daarmee verdween ook de liberale dominantie die de negentiende eeuw had gekenmerkt. Waar het liberalisme ooit het leidende principe was van de burgerlijke staat en constitutionele vrijheid, werd het na 1918 overvleugeld door socialistische, confessionele en nationalistische bewegingen. Massademocratie, verzuiling en de opkomst van totalitaire ideologieën ondermijnden het ideaal van de neutrale staat. De liberale orde verloor haar vanzelfsprekendheid – en met haar haar politieke macht.