De ondergang van de bedrijfslichamen 

Gerrit Dijkstra, Frits van der Meer en Caspar van den Berg

Het artikel beschrijft de opkomst, ontwikkeling en ondergang van de Nederlandse product- en bedrijfschappen (PBO’s), publiekrechtelijke organen die via verplichte heffingen en verordeningen sectorale taken uitvoerden op het gebied van kwaliteit, promotie, ketenbeheer en Europese regelgeving. Aanvankelijk gezien als een corporatistisch alternatief tussen markt en staat, kregen de PBO’s vanaf de jaren ’90 toenemende kritiek wegens dwangheffingen, beperkte representativiteit en vermeende marktverstoring. Politieke steun brokkelde af, vooral na kritische VVD-moties, en in 2015 werd het stelsel opgeheven. Ironisch genoeg stimuleert de EU inmiddels lichtere varianten van zulke organisaties, wat wijst op een blijvende behoefte aan sectorale samenwerking.