De liberale lessen van Joan Derk van der Capellen | Boekrecensie

Ewout Klei

In 1781 verspreidde Joan Derk van der Capellen tot den Pol anoniem het pamflet Aan het Volk van Nederland, een felle aanklacht tegen Oranjegezinde vriendjespolitiek en pleidooi voor volksinvloed, democratie en persvrijheid. Als adellijke hervormer keerde hij zich tegen willekeur en geheimhouding, en zag hij de burger als eigenaar van de staat. Zijn oproep tot burgerparticipatie, controle op machthebbers en vrijheid van drukpers luidde een nieuwe politieke cultuur in: kritisch, openbaar en verantwoordingsgericht. Hoewel Van der Capellen nog binnen het oude regentenstelsel dacht, vormde hij de brug naar het Nederlandse liberalisme van Thorbecke en de moderne notie van democratische tegenmacht.